Αρχική > Εκκλησία, Ψυχολογία > Milgram και Θεός

Milgram και Θεός

Ιανουαρίου 20, 2012 Σχολιάστε Go to comments

Είναι γνωστό το πείραμα του Milgram για την υπακοή στην εξουσία ή την αυθεντία.

Από τότε έγιναν πολλές έρευνες, γράφτηκαν βιβλία, γυρίστηκαν και ταινίες.

Δεν θα περιγράψω το πείραμα. Μπορείτε να δείτε τα παρακάτω βίντεο που αποτελούν την σύγχρονη εκδοχή του ή να παρακολουθήσετε τις διάφορες ταινίες για μια πιο δραματική αναπαράσταση του πειράματος. Μια από όλες είναι και αυτή  ή την πιο κλασσική Obedience (1962).

Θα σταθώ σε τρία σημεία:

1ον Αυτοί που συμμετέχουν είναι άνθρωποι της καθημερινότητας και όχι εγκληματίες.

2ον Το πείραμα έχει επαναληφθεί σε διάφορες χώρες και παρουσιάζει διαπολιτισμικά χαρακτηριστικά. Δηλαδή δεν είναι θέμα καταγωγής εθνικής ή πολιτισμικής η υπακοή στην εξουσία.

3ον  Φαίνεται να είναι έμφυτη η υπακοή του ανθρώπου στην εξουσία.

 

Αναφέρω τώρα δυο βιβλικά ρητά:

  • “Κύριον τον Θεόν σου προσκυνήσεις και αυτώ μόνω λατρεύσεις” [Ματθ. δ’10]
  • “Αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου εν όλη τη καρδία σου και εν όλη τη ψυχή σου και εν όλη τη διανοία σου. Αύτη εστί πρώτη και μεγάλη εντολή. Δευτέρα δε ομοία αυτή. Αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν. Εν ταύταις ταις δυσίν εντολαίς όλος ο νόμος και οι προφήται κρέμανται” [Ματθ. κβ’37-40]

Και τι θέλω να πω τώρα μετά από όλα αυτά. Θέλω να πω τα εξής:

Αφού είναι έμφυτο να υπακούμε καλύτερα για μας να υπακούμε στον Θεό, στις εντολές τους και το θέλημα του. Και βασική εντολή είναι η Αγάπη (βλέπε πιο πάνω).  Έτσι γλιτώνουμε να υπακούμε την πάσης μορφής εξουσία που μας ζητά να κάνουμε πράγματα που αντιτίθενται στις εντολές του Θεού και προπαντός στην εντολή της Αγάπης.

Μέγα παράδειγμα οι Μάρτυρες. Μαρτύρησαν γιατί προτίμησαν την υπακοή στο Θεό παρά στους ανθρώπους.

Και για να αποφύγω τα επιχειρήματα για τα έκτροπα (π.χ. φόνους) στο όνομα του Θεού αναφέρω:

«Ο Θεός αγάπη εστί και ο μένων εν τη αγάπη εν τω θεώ μένει και ο Θεός εν αυτώ» (Α΄ Ιωάν. 4, 16).

Θεωρώ ότι οι συγκεκριμένοι συμμετέχοντες δεν είχαν βάλει καλά στο μυαλό τους και στην καρδιά τους την Εντολή της Αγάπης του Θεού.

 

  1. Ιανουαρίου 21, 2012 στο 00:32

    Πώς συνδυάζεις επιστήμη και θρησκεία ποτέ δεν το κατάλαβα… 🙂

    • Ιανουαρίου 21, 2012 στο 08:51

      Διαβάζω και από τα δυο!
      Εξ’ άλλου δεν νομίζω ότι έρχονται σε αντίθεση! Υπήρχαν και θα υπάρχουν επιστήμονες και Άγιοι. Θα αναρτήσω σχετικά ένα κείμενο του Αγίου Λουκά της Κριμαίας.
      Επίσης ο γνωστός Ivan Pavlov ήταν πιστός ορθόδοξος χριστιανός.

  2. Ιανουαρίου 23, 2012 στο 07:28

    Αφήνω ένα σχόλιο που μου έστειλε ο φίλος Θεόδωρος στο Facebook

    Γρηγόρη, το περί υπακοής θέμα που λέγαμε.

    Από τη στιγμή που μιλάμε για ορθόδοξη θεολογία ο άνθρωπος είναι ΚΑΤ εικόνα και και ομοιωσιν Του Θεού. Αυτό ως πρωτίστη νοητική λειτουργία εντοπίζεται στο αυτεξούσιο του ανθρώπου δλδ στην υπαρξιακή δομή ανθρώπου και δη στη νοητική λειτουργία του ανθρώπινου ψυχικού λόγου. Εκεί το αυτεξούσιο δεσπόζει χωρίς καμία αμφιβολία. Είμαστε ΚΑΤ εικόνα ακριβώς γιατί μπορούμε να επιλέγουμε ελεύθερα το θέλημα μας (όπως και ο θεός επιλέγει να είναι αυτό που Είναι) και όχι γιατί υπάρχει κάποια σωματική ή υπαρξιακή αναλογία με το Θεό, όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό.

    Το αυτεξούσιο βέβαια είναι μία και πρώτιστη βασική αρχή της ομοίωσης. Η δεύτερη είναι η αγαθότητα. Αυτό τώρα έχει ακόμα μια συνέπεια. Στην φυσιολογική οντολογική κατάσταση του πόθου με το αγαθό, δηλαδή με τη Ζωή (και παρεπόμενα την κοινωνική καταξίωση, όχι όμως κατά την κατάσταση της ατομικής ιδιοποίησης ενός προσωπικού μεγαλείου που δεσπόζει σήμερα), ο άνθρωπος τείνει να «υπακούει» στο κατά φύση θέλημά του, που ευθυγραμμίζεται με το θείο, καθώς ως εικόνα του Θεού έχει φυσικά εμφυτευμένη την αγαθότητα. Αυτό όμως για να επιτευχθεί πρέπει να υπάρξει βιωματική μετοχή στη δόξα του Θεού δλδ τις θείες ενέργειες.

    Αν πάλι δε συμβεί αυτό, ο άνθρωπος και πάλι τείνει να υπακούει. Ο Μιλγκραμ έχει απόλυτο δικηο, καθώς ο άνθρωπος από τη στιγμή που επιλέγει την κοινωνική ζωή, υπακούει είτε του αρέσει είτε όχι σε κάθε μορφής συμβατικής ή μη, κοινωνική εξουσία (δε μιλώ μόνο για ανθρώπους αλλά και οργανωμένες δη λογικές πλατφόρμες. Θρησκευτικές, πολιτικές, ιδεολογικές κλπ) για να επιβιώσει. Όπως υπακούει -αν υποθέσουμε ότι αυτές εκλείψουν- στην αυθεντία της προσωπικής του εξουσίας. Αλλά και αυτή η επιλογή της υπακοής, έχει να κάνει με το τι μάθαμε ως άτομα. Δλδ οι επιλογές που κάνουμε είναι συνάρτηση των δεδομένων και των σκέψεων που συλλέξαμε και τελικά αφομοιώσαμε από το περιβάλλον που ζούμε. Άρα πράγματι υπακούμε, έστω και αν η επιλογή παραμένει τελικά δική μας.

    Το ερώτημα λοιπόν που ανακύπτει εδώ είναι τι είδους υπακοή θέλουμε και σε τι συνιστάται η επιλογή αυτής. Με το δεύτερο δε θα ασχοληθώ, καθώς είναι άλλος μεγάλος κλάδος, αφού αποτελεί συνάρτηση της έννοιας της ελευθερίας. Σε ότι αφορά το πρώτο όμως. Στην ορθόδοξη εκκλησία η υπακοή δεν έχει το ίδιο περιεχόμενο με τη Δύση (και τη γενικότερη φιλοσοφική άποψη που υπάρχει σήμερα, απόρροια αυτής), όπου η αυθεντία ταυτίζεται με κτιστά πράγματα (καθώς η χάρη είναι κτιστή!!!) ή με το στάδιο της θεογνωσίας στη βάση της κατανόηση της θείας ουσίας (sic!). Η υπακοή στην ορθόδοξη θεολογία και ΚΑΤ επέκταση στο βιωματικό ήθος των πατέρων, είναι μια κλήση, μια διαλογική σχέση θεού και δημιουργήματος, όπου το πρόσωπο (όψη προς κάποιον άλλο, κοινωνία δλδ) του ανθρώπου αναμένει να κατανοήσει την κλήση και το κάλεσμα και δημιουργικά και ελεύθερα να υπακούσει. Ο θεός ζωοποιεί δια τον θείων ενεργειών και όσο ο άνθρωπος προοδεύει σε αυτή τη μετοχή και τη γνώση, τόσο προχωρά στην θεληματική και όχι αναγκαστική υπακοή, της κατά φύσιν πραγματικότητάς του. Γι αυτό και η παρακοή δεν αποτελεί ενοχικό σύνδρομο αθέτησης της θείας δικαιοσύνης, αλλά αποτυχία επικοινωνίας και προόδου με το Θεό, ο οποίος παρέχει τη δυνατότητα διαρκούς παραμονής σε αυτή την κατάσταση, με αποτέλεσμα τη οπισθοδρόμηση της κατά φύσιν ύπαρξης και καταξίωσής του.

    Και για να κλείσω. Η υπακοη σε μια εξουσία δεν μπορεί στο ελεύθερο και μοναδικό πρόσωπο του καθενός μας να έχει φοβική ή ιδιοτελή εξάρτηση. Τότε έχουμε αρρώστια στο κοινωνικο σύνολο. Μέσα απο την υπακοη πρέπει να καταξιωνεται η προσωπική ελευθερία (και όχι ατομική. προσωπική σημαίνει ελευθερία σε σχέση με το σύνολο, ενώ ατομική ιδιοποίηση, ωφελιμισμό ή κατ ελάχιστο αγνόηση του πλησίον στην επιλογή της ελευθερίας) ως μετοχή στη Ζωή και την πρόοδο. Προσωπικά νομίζω οι ο άνθρωπος δε μπορεί να αποφύγει με οποιοδήποτε τρόπο την υπακοή… Καθώς η ανυπακοή συνεπάγεται αυτόματα υπακοή σε κάτι άλλο. Και επειδή ο άνθρωπος δε γίνεται να μην ενεργεί, δε γίνεται η επιλογή του να είναι στα πάντα ανυπακοή καθώς θα μιλούσαμε για ακινησία, για μία διαρκή κριτική στάση δίχως θέση και πράξεις μέσα στη ζωή, πράγμα αδύνατο. Εξου και το θέμα είναι ο τρόπος που επιλέγουμε να υπακούσουμε. Η υπακοή αυτή πρέπει πάντοτε να έχει ως βάση την ελευθερία, καθώς το μέγιστο αγαθό είναι το αυτό. Το βασικό πια ερώτημα είναι τι είναι και πως αποκτάται η ελευθερία.

    ΥΓ. Επίσης να επισημάνω ότι η υπακοή ακόμα και στο Θεό, όταν έχει δουλική ή ιδιοτελή αναφορά είναι εκτροπή, ενώ η καταναγκαστική υπακοή, αίρει το πρόσωπο, δηλαδή το αυτεξούσιο και άρα αποτελεί τη μέγιστη των εκτροπών.

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: